Powrót do "Dla nauczycieli"

Hipoterapia ...

Od zarania dziejów jazda konna uchodziła za sposób na zachowanie dobrego zdrowia. Zdrowotne walory jazdy konnej były znane i stosowane jako czynnik leczniczy w sztuce lekarskiej starożytnych Greków. Najstarsze dzieło na ten temat napisał Hipokrates (460-377r. p.n.e.), który propagował ją jako tę formę gimnastyki, która pobudza funkcję organizmu i łagodzi schorzenie.

Wpływ jazdy konnej na zdrowie fizyczne i psychiczne jest bezsporny. Pozycja jeźdźca i ruch konia są dobrym stymulatorem normalizowania napięcia mięśni, korekcji postawy, poprawy koordynacji narządu ruchu. Jazda konna wymusza prace poszczególnych grup mięśniowych, stawów, układu nerwowego. Ruch konia aktywizuje głowę, tułów, kończyny do ciągłego poszukiwania traconej równowagi. Kolejno napinane grupy mięśniowe muszą z sobą harmonizować-jedne muszą aktywniej pracować inne ulegają rozluźnieniu. Poprawna pozycja jest gwarantem większego bezpieczeństwa (łatwiej utrzymać równowagę). Z kolei, aby utrzymać poprawną pozycję pewne mięśnie muszą się wzmacniać, inne rozluźniać, a więc aby utrzymać się na koniu trzeba poprawnie siedzieć czyli trzeba mieć odpowiedni gorset mięśniowy, postawę i regulacje płynącą z układu nerwowego. Jazda konna wzmacnia mięśnie i uczy nawyku poprawnej postawy (koduje schemat ruchowy w centralnym układzie nerwowym). Jest to genialne ćwiczenie, którego nie można zastąpić innym. Powszechnie stosowana gimnastyka korekcyjna nie w pełni rozwiązuje problem wad postawy. Uzupełnienie programu gimnastyki korekcyjnej o jazdę konną pozwala skuteczniej korygować wady postawy. Ćwiczenia te nie są nużące i cieszą się dużym powodzeniem wśród dzieci.

Jazda konna ma szczególne znaczenie dla dzieci upośledzonych ruchowo. Dla nich każda godzina jazdy, która włącza ich do towarzystwa innych ludzi i koni jest wielkim przeżyciem. Rzadko bowiem te dzieci mogą poruszać się samodzielnie nawet w specjalnym zaopatrzeniu ortopedycznym. Natomiast na koniu dzieci kalekie stają się równe dzieciom zdrowym. Zwierzęce ciepło i rytmika ruchów konia sprawiają, że napięte mięśnie rozluźniają się i dziecko może wykonywać ruchy, które przedtem sprawiały mu wielką trudność lub były niemożliwe do wykonania. Utrzymywanie prawidłowego dosiadu zmusza do prostowania się, wzmacniając mięśnie grzbietu, brzucha, obręczy biodrowej, wpływa na korygowanie wad postawy. Rytmika ruchów konia wpływa rozluźniająco na spastykę mięśni u pacjentów ze wzmożonym napięciem mięśniowym. Natomiast w przypadku obniżonego napięcia mięśniowego jazda konna działa pobudzająco wzmacniając siłę mięśniową w krótkim czasie.

Hipoterapię najczęściej stosuje się przy mózgowych porażeniach dziecięcych, stwardnieniu rozsianym, schorzeniach narządu ruchu, niedowładach wiotkich, dystrofiach mięśniowych, skoliozach, zespołach bólowych kręgosłupa, wadach postawy, upośledzeniach i zaburzeniach umysłowych. Korzyści hipoterapii: rozluźnienie mięśni spastycznych, wzrost siły, poprawa koordynacji i odruchów równoważnych, poprawa czynności układu krążenia i oddychania, zwiększona sprawność ruchowa, poczucie samodzielności, wzrost odwagi, uczucie euforii, większa koncentracja uwagi, silniejsza motywacja, lepsza samokontrola.

Uniwersalność hipoterapii polega na jednoczesnym oddziaływaniu ruchowym, sensorycznym, psychicznym i społecznym. Konie które mają służyć dzieciom w rehabilitacji muszą być do tego odpowiednio przygotowane oraz spełniać kilka niezbędnych warunków. Przede wszystkim muszą to być konie łagodne, spokojne, zrównoważone, bez jakichkolwiek łaskotek, aby w każdym miejscu można je było bezpiecznie głaskać, dotykać czy klepać. Muszą być przyzwyczajone do spokojnego i swobodnego prowadzenia w ręku zarówno stępem jak i kłusem, stania w miejscu w zupełnym bezruchu oraz wykonywania przez jeźdźca wszelkich ewolucji na ich grzbiecie, takich jak: siadania, stania w różnych miejscach przodem lub tyłem do kierunku ruchu, wykonywania wymachów rąk i nóg w dowolnych kierunkach, kładzenia się na szyi i na zadzie, przewieszania w poprzek grzbietu.

W naszej placówce mamy konie huculskie. Zostały one wyhodowane we Wschodnich Karpatach najprawdopodobniej ze skrzyżowania potomków tarpana z końmi mongolskimi. Najważniejszym czynnikiem wpływającym na powstanie tej rasy były górskie warunki klimatyczne i naturalny sposób hodowli. Hucuł nigdy nie stracił kontaktu z człowiekiem, co niewątpliwie przyczyniło się do ukształtowania się jego charakteru. Ma wspaniałe wyczucie sytuacji i orientację w terenie. Jest spokojny, łagodny, nie płochliwy, wytrzymały, odporny na choroby. Ze względu na swoje małe wymiary i skromne wymagania paszowe jest w chowie zwierzęciem bardzo tanim. Doskonale nadaje się do hipoterapii.

Koń wyzwala emocje, od strachu po miłość, uczy wrażliwości i opiekuńczości ale także stanowczości i umiejętności podejmowania szybkich decyzji. Ma ogromny wpływ na psychikę człowieka. Motywuje do działania, uczy i daje chęć do zmagania się z przeciwnościami losu.

Hipoterapia jest wyjątkową i niepowtarzalną metodą usprawniania dzięki obecności konia. Kontakt z koniem daje dziecku dużo radości i jest źródłem wielu pozytywnych przeżyć.

Literatura:

  1. Strauß I.: Hipoterapia, Neurofizjologiczna gimnastyka lecznicza na koniu, Fundacja na Rzecz Rozwoju Rehabilitacji Konnej Dzieci Niepełnosprawnych, Kraków 1996
  2. Kamińska A., Mazur A.: Metodyka zajęć hipoterapeutycznych dla dzieci i młodzieży, Postępy Rehabilitacji Tom XII (1998) z.3, s.85
  3. Diacont K.: Praca z końmi od podstaw, OW "HOŻA" SP, Warszawa 2001
  4. Kasperczyk T.: Ćwiczenia korekcyjne z elementami rehabilitacji, AWF Kraków 1984
  5. Wilczyński J.: Korekcja wad postawy człowieka, WA, Starachowice 2001

Opracował: mgr Marek Biernacki