Powrót do "Dla nauczycieli"

Hydroterapia ...

Woda od stuleci wykorzystywana była jako środek terapeutyczny. Początki hydroterapii można odnaleźć już w okresie Cesarstwa Rzymskiego. W starożytnych miastach rzymskich budowano rozległe i bogato zdobione kompleksy budynków w których znajdowały się wanny z systemem rur z zimną i ciepłą wodą. Woda używana była w postaci kąpieli , natrysków, okładów, polewania, nacierania, zmywania, płukania.

Siła biologicznego działania zabiegu wodoleczniczego zależy od temperatury wody, części ciała poddanej zabiegowi i wielkości jej powierzchni, ciśnienia z jakim woda działa na tę powierzchnię i czasu trwania zabiegu. Z reguły bodźcowe działanie zabiegu wodoleczniczego jest tym większe, im bardziej, temperatura wody różni się od temperatury ciała, im większy jest obszar ciała na który działa, im większy jest poziom wody w kąpieli i większe ciśnienie wody przy polewaniu, im dłużej trwa zabieg i im więcej dodatkowych bodźców włączono do zabiegu. Tak więc im bardziej temperatura wody użytej do zabiegu różni się od temperatury ciała i im większa jest powierzchnia ciała poddana zabiegowi, tym krócej powinien trwać zabieg. Przywyknięcie bądź adaptacja do temperatury stosowanych zabiegów pozwalają przy dobrym ukrwieniu skóry na zwiększenie siły zabiegu przez zwiększenie powierzchni ciała poddanej zabiegowi bądź przedłużenie czasu trwania zabiegu. Przy stosowaniu zabiegów o zmiennej temperaturze wody siła działania zabiegu zależy również od kolejności stosowania zimnych i ciepłych bodźców. Dodatek do wody wyciągów roślin leczniczych zwiększa również bodźcowe działanie zabiegu wskutek chemicznego oddziaływania na skórę i jej receptory, wchłaniania niektórych składników lub ich odkładania się w skórze. Działanie wody użytej do kąpieli zmieniają gazy, jak tlen, dwutlenek węgla czy powietrze, którymi można ją nasycić.

Działanie zabiegów wodoleczniczych jest wielokierunkowe. Podobnie jak działanie innych zabiegów fizjoterapeutycznych jest to działanie natychmiastowe, którego skutek mija po pewnym, raczej niedługim czasie i działanie długotrwałe, którego następstwa utrzymują się przez długi czas po serii zabiegów i prowadzą do przestrojenia wielu mechanizmów fizjologicznych. Działanie to ma charakter adaptacji. Celem wodolecznictwa, podobnie jak i innych zabiegów fizjoterapeutycznych, jest właśnie to odległe działanie.

Wodolecznictwo jest uważane za najbardziej właściwą formę leczenia ciepłem i zimnem. W zależności od różnicy temperatury między wodą a skórą, której temperatura wynosi od 33 do 35°C człowiek rozróżnia poniżej średniej temperatury subiektywnie obojętnej wynoszącej 34°C bodźce letnie, chłodne lub zimne, a powyżej niej bodźce ciepłe i gorące. Temperatura subiektywnie obojętna jest to temperatura wody, w której zanurzony człowiek nie odczuwa ciepła ani zimna.

W zależności od temperatury wyróżniamy wodę:

Zimne zabiegi działają miejscowo przeciwbólowo i przeciwzapalnie, a ogólnie działają pobudzająco na układ krążenia i oddechowy. Zabiegi o temperaturze obojętnej wywierają działanie rozluźniające, zmniejszające napięcie mięśni, uspokajające, sprzyjające zasypianiu. Wskazane są w napięciach psychicznych, mięśniowych, niepokoju, pobudzeniu, bezsenności. Zabiegi ciepłe działają przeciwzapalnie, przeciwbólowo, przyspieszają wchłanianie wysięków powstających w tkankach powierzchownych w przewlekłych procesach zapalnych, powodują zwolnienie tętna i spadek ciśnienia tętniczego krwi, zmniejszają napięcie mięśni, powodują przestrojenie autonomicznego układu nerwowego.

Masaż podwodny wykonuje się za pomocą natrysku o regulowanym ciśnieniu w czasie kąpieli całkowitej w wodzie o temp. 34-37°C. Pompa pobiera wodę z wanny i pod odpowiednim ciśnieniem wtłacza do węża zakończonego dyszą. Zabieg polega na skierowaniu strumienia wody z dyszy stanowiącej końcówkę węża na wybraną okolicę ciała zanurzonego w wodzie i prowadzenie go wzdłuż przebiegu mięśni. Odległość dyszy od powierzchni ciała wynosi na ogół 10-30cm. Im większa jest ta odległość, tym słabsze jest działanie masażu. Najmniejsza odległość, którą organizm jeszcze może tolerować wynosi około 3cm. Przy prostopadłym padaniu strumienia wody na skórę jego działanie jest najsłabsze. Natomiast im mniejszy jest kąt jego padania na skórę, tym większe jest działanie bodźcowe. Największe działanie bodźcowe wywiera strumień wody padający na skórę pod kątem 10-15°. Możliwość zmiany ciśnienia wody, odległości od powierzchni ciała i czasu trwania zabiegu stwarza duży zakres dawkowania. Zabieg trwa na ogół około 20 minut. W pierwszej kąpieli stosuje się podwodny natrysk biczowy o mniejszym ciśnieniu np.ok. 100 kPa. W następnych ciśnienie natrysku zwiększa się. Dawka bodźca natrysku zależy od wskazań i reakcji chorego. Zbyt silne działanie bodźcowe zabiegu powoduje powstanie bólu.

Masaż podwodny działa zarówno profilaktycznie jak i leczniczo. Usuwa zmęczenie, regeneruje siły, uaktywnia wewnętrzne procesy metaboliczne, uelastycznia i ujędrnia skórę, wspomaga leczenie i zapobiega chorobą. Zanurzenie w ciepłej wodzie podnosi temperaturę ciała i powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych ułatwiając krążenie krwi. Masaż podwodny powoduje rozluźnienie mięśni, jest stosowany w przypadkach zwiększonego napięcia mięśni, skurczu mięśni, zwiększa ukrwienie i przepływ chłonki. Naturalne procesy odnowy ciała są przyspieszane.

Hydroterapia jest idealnym środkiem przy bólach kręgosłupa, stawów, mięśni, kłopotach z zasypianiem czy innych chorobach wywołanych niezdrowym trybem życia jaki niesie obecna cywilizacja. Warto korzystać z hydroterapii jak najczęściej by móc cieszyć się zdrowiem przez długie lata.

Literatura:

  1. Straburzyński G.: Fizjoterapia, PZWL, Warszawa 1988.
  2. Fehrenbach M.: Księdza Kneippa metoda leczenia wodą od A do Z, Amber 1999.
  3. Owczarek S.: Korekcja wad postawy pływanie i ćwiczenia w wodzie, WSiP, Warszawa 1999.

Opracował: mgr Marek Biernacki